Danışmanlık İlişkisi Nedir? Neden Bu Kadar Önemlidir?

Danışmanlık ilişkisi, danışman ile danışan arasında kurulan; güvene, saygıya ve ortak amaçlara dayanan profesyonel ilişkidir. Bu ilişki danışmanlık sürecinin yalnızca bir ön koşulu değil, değişim sürecinin kendisinin bir parçasıdır. Bu alandaki araştırmalar, hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın danışan ile danışman arasındaki iş birliğinin gücünün süreçten alınan yararla tutarlı biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu yazıda danışmanlık ilişkisinin ne olduğunu, onu neyin güçlü kıldığını ve ilk görüşmede neler bekleyebileceğinizi anlatıyoruz.

Danışmanlık ilişkisi ne demek?

Danışmanlık ilişkisi, kişinin bir danışmandan destek aldığı süreçte ikisi arasında kurulan çalışma bağını anlatır. Bu bağ yalnızca bilgi alışverişinden ibaret değildir; kişinin kendini güvende hissetmesi, anlaşıldığını duyması ve birlikte belirlenen hedeflere doğru ilerleyebilmesi için zemin oluşturur.

Sık duyulan “destekleyici iletişim” ifadesi bu ilişkinin temelidir. Destekleyici iletişim; dikkatle dinlemeyi, karşıdakinin duygusunu anladığını göstermeyi, yargılamadan soru sormayı ve kişinin kendi çözümlerini bulmasına alan açmayı içerir. Danışmanlık sürecinde bu iletişim, sürekli ve planlı bir ilişkinin içinde yer alır.

Destek alacağınız kişinin klinik psikolog, psikolog, aile danışmanı ya da psikolojik danışman gibi hangi meslek grubundan olduğunu, aldığı eğitimi ve kullandığı yöntemlerdeki yetkinliğini sormak her zaman yerinde bir sorudur.

Danışmanlık ilişkisini diğer ilişkilerden ayıran nedir?

Danışmanlık ilişkisi, danışman ile danışan arasındaki profesyonel bağın bütünüdür. Arkadaşlık ya da aile ilişkilerinden bazı önemli açılardan ayrılır:

• Amacı danışanın iyiliğidir. İlişkinin odağında danışanın ihtiyaçları vardır; danışman kendi sorunlarını ya da beklentilerini ilişkiye taşımaz.
• Belirli sınırları vardır. Görüşme süresi, yeri, ücret ve iletişim kuralları baştan konuşulur. Danışman ile danışan arasında arkadaşlık, iş ortaklığı ya da romantik ilişki gibi ikinci bir ilişki kurulmaz.
• Gizlilik esastır. Paylaşılanlar gizli tutulur; gizliliğin yasal ve etik sınırları, örneğin kişinin ya da bir başkasının yaşamının ciddi risk altında olması, en başta açıkça anlatılır.
• Paylaşım tek yönlüdür. Danışan kendini açar; danışman ise dikkatini, bilgisini ve deneyimini danışanın hizmetine sunar.

Bu alandaki literatürde ilişkinin iş birliğine dayalı yönü “çalışma ittifakı” olarak adlandırılır. Edward Bordin'in yaygın olarak kullanılan tanımına göre çalışma ittifakı üç bileşenden oluşur: sürecin amaçları üzerinde uzlaşma, bu amaçlara ulaşmak için yapılacak görevler üzerinde uzlaşma ve ikisi arasındaki duygusal bağ.

Danışmanlık ilişkisi neden bu kadar önemlidir?

Danışmanlıkta konuşulan konular çoğu zaman kişinin en hassas, en çok utandığı ya da en çok korktuğu deneyimlerdir. Bunları paylaşabilmek için güven duymak gerekir. Güçlü bir danışmanlık ilişkisi:

• Danışanın zor duyguları ve anıları ele almaya cesaret etmesini sağlar
• Danışmanlığın yarıda bırakılma olasılığını azaltır
• Danışmanlıkta öğrenilen becerilerin günlük hayatta denenmesi için motivasyon verir
• Yargılanmadan kabul görme deneyimiyle başlı başına iyileştirici bir etki yaratır
• Geçmişte güvenilmez ya da incitici ilişkiler yaşamış kişiler için yeni ve onarıcı bir ilişki modeli sunar

Son madde özellikle önemlidir. Yakınlık kurmakta zorlanan, kolay güvenemeyen ya da reddedilmekten korkan kişiler için danışmanla kurulan ilişki, güvenli bir bağın nasıl hissettirdiğini deneyimlemenin bir yoludur. Bu konuyu kimseyle yakınlık kuramamak yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.

Danışmanlık ilişkisi aynı zamanda bir gözlem alanıdır. Günlük hayattaki ilişkilerinizde yaşadığınız örüntüler, örneğin onay arama, kırılınca geri çekilme ya da ihtiyacını söyleyememe, zamanla danışmanınızla olan ilişkide de belirebilir. Bu örüntülerin güvenli bir ortamda, o anda fark edilip konuşulabilmesi, onları dışarıdaki ilişkilerde değiştirmeyi kolaylaştırır.

Güçlü bir danışmanlık ilişkisinin özellikleri

Hümanistik psikolojinin öncülerinden Carl Rogers, iyileştirici bir ilişkinin temel koşullarını empati, koşulsuz olumlu kabul ve danışmanın içtenliği (uyum) olarak tanımlamıştır. Bugün farklı ekollerden danışmanlar da bu niteliklerin önemini kabul eder. Güçlü bir danışmanlık ilişkisinde şunları hissedebilirsiniz:

• Anlaşıldığınızı: Danışman yalnızca söylediklerinizi değil, arkasındaki duyguları da anlamaya çalışır.
• Yargılanmadığınızı: Utandığınız düşünceleri ya da davranışları paylaştığınızda küçümsenmez veya ayıplanmazsınız.
• Dürüstlüğü: Danışman size karşı şeffaftır; gerektiğinde nazikçe farklı bir bakış açısı sunar.
• İş birliğini: Danışmanlığın hedefleri birlikte belirlenir; süreç size dayatılmaz.
• Güvenliği: Sınırlar tutarlıdır, gizlilik korunur, görüşmeler öngörülebilir bir düzen içinde ilerler.

Güçlü bir danışmanlık ilişkisi, danışmanın sizin yerinize karar vermesi, hazır öğütler sıralaması ya da kendi değerlerini size dayatması anlamına gelmez. Danışman yol gösterir, sorular sorar, bilgi ve beceri paylaşır; ancak hayatınızla ilgili seçimler size aittir. Danışmanlığın amaçlarından biri de zamanla kendi iç sesinize daha çok güvenebilmenizdir.

İlk görüşmede ne beklenir?

İlk görüşme, danışmanlık ilişkisinin temellerinin atıldığı yerdir. Pek çok kişi ilk görüşmeye gergin gelir; bu son derece doğaldır. İlk görüşmede genellikle şunlar olur:

1. Tanışma ve çerçeve: Danışman kendini ve çalışma biçimini tanıtır; görüşme süresi, sıklığı, ücret, iptal koşulları ve gizlilik ilkeleri konuşulur.
2. Başvuru nedeninin anlaşılması: Sizi danışmanlığa getiren konu, ne zamandır sürdüğü ve hayatınızı nasıl etkilediği sorulur.
3. Genel bilgi toplama: Aile, ilişkiler, iş ya da okul, sağlık durumu ve daha önce aldığınız destekler hakkında bilgi alınabilir. Henüz anlatmaya hazır olmadığınız bir şeyi anlatmak zorunda değilsiniz.
4. Beklentilerin konuşulması: Danışmanlıktan ne beklediğiniz ve hayatınızda neyin değişmesini istediğiniz netleştirilir.
5. Sorularınız için alan: Danışmanın yaklaşımı, sürecin nasıl ilerleyeceği ya da yaklaşık süresi hakkında soru sorabilirsiniz.

Gerekli görüldüğünde değerlendirmeyi desteklemek için psikolojik testler de kullanılabilir. İlk görüşmenin sonunda sorunların çözülmesini beklemek gerçekçi değildir; ancak “Bu kişiyle çalışabilirim” hissini yoklamak için iyi bir fırsattır.

İlk görüşmeye hazırlanırken şunlar işinize yarayabilir:

• Sizi en çok zorlayan durumları ve ne zamandır sürdüklerini kısaca not alın
• Danışmanlığın sonunda hayatınızda neyin farklı olmasını istediğinizi düşünün
• Danışmanın yaklaşımı ve süreç hakkında sormak istediklerinizi yazın
• Online görüşme yapacaksanız sessiz, kesintisiz ve konuşmalarınızın duyulmayacağı bir ortam ayarlayın

Danışmanlık ilişkisinde sorun yaşanırsa ne olur?

Her ilişkide olduğu gibi danışmanlıkta da zaman zaman yanlış anlaşılmalar, kırgınlıklar ya da “Beni anlamıyor” hissi ortaya çıkabilir. Psikolojik danışmanlık literatüründe bu durumlar “ittifakta kopma” olarak adlandırılır. Bunun açıkça konuşulup onarılması çoğu zaman danışmanlığın en verimli anlarından biri olur. Bu nedenle rahatsız olduğunuz bir şeyi danışmanınızla paylaşmanız önemlidir; iyi bir danışman bu geri bildirimi savunmaya geçmeden karşılar.

Bununla birlikte birkaç görüşmeye rağmen kendinizi güvende hissetmiyorsanız ya da danışmanınızla uyum sağlayamadığınızı düşünüyorsanız, başka bir uzmana yönlendirilmeyi istemek meşru bir haktır. Sınırları ihlal eden, sizi küçümseyen ya da gizliliğe uymayan bir tutumla karşılaşırsanız bu sağlıklı bir danışmanlık ilişkisi değildir.

Farklı yaklaşımlarda danışmanlık ilişkisi

Danışmanlık ilişkisi her yaklaşımda önemlidir, ancak biçimi değişebilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımda danışman ve danışan, sorunu birlikte inceleyen bir ekip gibi çalışır. Şema odaklı yaklaşımda danışman, sınırlı yeniden ebeveynlik ilkesiyle, çocuklukta karşılanmamış duygusal ihtiyaçlara profesyonel sınırlar içinde yanıt vermeye çalışır. Çift ve aile danışmanlığında danışman tarafsızlığını koruyarak her bireyle ayrı ayrı güven ilişkisi kurar. Çocuklarla yapılan çalışmalarda ise oyun, güvenin kurulmasında önemli bir araçtır.

Hangi yaklaşım kullanılırsa kullanılsın, bireysel danışmanlık sürecinde de ilk adım güvene dayalı bir çalışma ilişkisi kurmaktır. Doğru danışmanı bulmak bazen zaman alabilir; ancak kendinizi anlaşılmış ve güvende hissettiğiniz bir ilişki, değişimin en sağlam zeminidir.

Sık Sorulan Sorular

Danışmanlık ilişkisi ne demek?

Danışmanlık ilişkisi, danışman ile danışan arasında kurulan, güvene ve ortak hedeflere dayanan profesyonel çalışma bağıdır. Kişinin kendini güvende hissetmesi ve değişime alan açılması için temel oluşturur.

Danışmanlık ilişkisi ile arkadaşlık arasındaki fark nedir?

Danışmanlık ilişkisi tek yönlüdür ve tamamen danışanın iyiliğine odaklanır. Belirli sınırları, gizlilik kuralları ve ortak hedefleri vardır. Danışman ile danışan arasında arkadaşlık gibi ikinci bir ilişki kurulmaz.

Danışmanımla anlaşamıyorsam ne yapmalıyım?

Önce yaşadığınız rahatsızlığı danışmanınızla açıkça konuşmanız önerilir; bu konuşma çoğu zaman süreci güçlendirir. Buna rağmen kendinizi güvende hissetmiyorsanız başka bir uzmana yönlendirilmeyi istemek meşru bir haktır.

Online görüşmelerde danışmanlık ilişkisi kurulabilir mi?

Evet, birçok kişi online görüşmelerde de güçlü bir danışmanlık ilişkisi kurabilir. Sessiz ve mahremiyetin korunduğu bir ortam, düzenli görüşme saatleri ve sağlıklı bir bağlantı bu ilişkiyi destekler.

Antalya’da Destek

Psikoloji Antalya’da, Konyaaltı ve Lara’daki ofislerimizde ya da online olarak bireysel danışmanlık hizmeti veriyoruz. Bu konuda bir uzmanla konuşmak isterseniz Bireysel Danışmanlık sayfamızdan ekibimizi tanıyabilir ya da doğrudan bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz.