Şema ve Mod Terapi

şema terapi

Yetişkin bireylerin psikolojik sorunlarının kaynağı çoğunlukla çocukluk ve ergenlik yıllarına dayanmaktadır. Kişinin çocukluk çağı yaşantılarının olumsuz tecrübeleri, ciddi psikolojik problemleri beraberinde getirebilmekte ve bunlardan bazıları bilinçdışı oluşarak kendiliğinden değişmesi zor olan problemler haline dönüşebilmektedir. Bu sorunların çözümü için 1980’lerin ortalarına doğru Amerikalı psikolog Jeffrey E. Young tarafından Şema Terapi modeli geliştirilmiştir. Şema terapi, Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımı ile geliştirilen, bununla birlikte gestalt terapi, psikodinamik terapi ve duygu odaklı terapi ekollerinden de faydalanılarak oluşturulan güçlü bir psikoterapi modelidir. Bu terapi ekolü; kişilerin geçmiş dönemde karşılanmayan ihtiyaçlarını belirlemeye ve o ihtiyaçların karşılanmasını sağlamaya odaklanarak, kişinin işlevsiz şema ve modlarıyla başa çıkmalarına yardımcı olur. Aynı zamanda terapi sırasında yaşantısal teknikler kullanılarak olaylar karşısında kişilerin deneyimlediği içsel yaşantılar ve verdikleri davranışsal tepkiler değerlendirilir, altında yatan nedenlerin kaynağına inilerek tespitlerde bulunulur. Bu tespitler sonrası hangi işlevsiz şemaların olumsuz içsel yaşantılar ve/veya olumsuz davranışlara sebep olduğu bulunarak tedavi aşamasına geçilir.

Şemalar doğuştan oluşmaz, deneyimler sonucu oluşur. Özellikle çocukluk ve ergenlik dönemlerinde yaşanan deneyimlerin gelecek yaşantılara da yön vermesi sebebiyle, bu dönemde ebeveyn ve yakın çevrenin çocuğa yaklaşımı son derece önemlidir. Çocukların güvenlik, bağlanma, sevgi, saygı, haz gibi temel ihtiyaçlarının ebeveynler tarafından az veya fazla karşılanması, işlevsiz şemaların kaynağını oluşturur.

İşlevsiz Şemalar Hangileridir?

Şema terapi tarafından tanımlanan ve çocukluk döneminde giderilmesi gereken beş temel ihtiyaç alanından köken alan toplam 18 tane işlevsiz şema bulunmaktadır.

  1. Duygusal yoksunluk şeması
    2. Reddedilmişlik şeması
    3. Kusurluluk şeması
    4. Terk edilme şeması
    5. Dayanıksızlık şeması
    6. Bağımlılık şeması
    7. Başarısızlık şeması
    8. Kendini feda etme şeması
    9. Sosyal izolasyon şeması
    10. Büyülenme şeması
    11. Cezalandırılma şeması
    12. Karamsarlık şeması
    13. Onay arayışı şeması
    14. Haklılık şeması
    15. Yüksek standartlar şeması
    16. Duyguları bastırma şeması
    17. Güvensizlik şeması
    18. Yetersiz özdenetim şeması

Terapi sırasında, psikolojik problemlere sebep olan işlevsiz şemanın kökeninde hangi deneyimin bulunduğu ve hangi çocukluk yaşantısının bugünde olumsuz duygular oluşmasına sebep olduğu ortaya çıkarılır.

Modlar ve Mod Terapisi Nedir?

Bir şema tetiklendiğinde kişinin o anda verdiği tepkilere mod adı verilir. Modlar; korktuğumuz, öfkelendiğimiz, kırıldığımız, üzüldüğümüz, mutlu olduğumuz ruh hallerimizdir. Sağlıklı modlar olduğu gibi sağlıksız modlar da vardır. Sağlıksız olan modlar mutlaka mod terapisinde ele alınmalıdır.

Şema Terapide Ele Alınan Modlar

İşlevsiz Çocuk Modları: Çocuğun sevgi, aidiyet, bağlanma, güven gibi temel ihtiyaçları karşılanmadığında geliştirdiği başa çıkma yöntemleriyle, kişinin yetişkinlik hayatında karşılaştığı sorunları çocuk modu ile ele alması ve aynı yöntemle çözmeye çalışması, bu modun temelini oluşturur.

İncinmiş, kızgın, disiplinsiz ve mutlu çocuk modları vardır. Şema terapi sürecinde özellikle işlevsiz çocuk modlarından olan incinmiş çocuk modunun duygusal ihtiyaçlarının karşılanmasına odaklanılır.

İşlevsiz Ebeveyn Modları: Kişinin çocukluk çağında ebeveynleri tarafından kendisine yönelik olan eleştirilerini içselleştirdiği, iç ses şeklinde yanında taşıdığı ve dünyaya bakarken ve kendisini değerlendirirken de bu gözle değerlendirmesine sebebiyet veren bir moddur.

İşlevsiz Başa Çıkma Modları: Anlık olarak ortaya çıkan, yaşanan stresle başa çıkma modu olarak tanımlanabilir. Temelde teslimiyet, kaçınma ve aşırı telafi olmak üzere 3 tanedir.

Sağlıklı Yetişkin Modu: Kişinin karşısına çıkan olumsuzluklarla sağlıklı şekilde başa çıkabilen moddur ve şema terapide özellikle bu modun güçlendirilmesine ve geliştirilmesine odaklanılır.

İşlevsiz şema veya modlar sebebiyle ortaya çıkan psikolojik problemler, uzmanlar tarafından gerçekleştirilen şema ve mod terapisi ile sağlıklı şekilde çözülebilir.

en_USEnglish
tr_TRTurkish en_USEnglish